Een halve eeuw hartsvriendinnen

Lya Verhulst (89) woont in ’t Huis aan de Vecht, maar voelt zich pas écht thuis een stukje verderop in Overvecht. Zeker twee keer per week brengt ze een dag door bij haar mantelzorger én hartsvriendin Hanne Martherus.

Al 50 jaar hartsvriendinnen

"We kennen elkaar ruim vijftig jaar, dat redden veel getrouwde stellen niet.” zegt Lya met een glimlach die enige reserve verraadt. Ze lijkt even te peilen of het bezoek wel goed volk is. Iemand vertrouwen is voor haar om meer redenen niet vanzelfsprekend. Dat is al zo sinds haar jonge jaren, die slechts een wankele basis vormen voor het lange vervolg. Na de scheiding van haar ouders woont Lya tot vlak voor de Tweede Wereldoorlog afwisselend bij tantes en grootouders in Amsterdam. Het meisje keert terug naar haar moeder, die inmiddels in Leiden woont met haar tweede man, een politiek vluchteling.

Goed stel hersens
De oorlog is een volgende knauw. Haar moeder heeft een groot rechtvaardigheidsgevoel en verbergt joodse onderduikers, wat spanningen oplevert. Haar stiefvader wordt opgepakt en keert pas aan het einde van de oorlog, ernstig ziek, uit het concentratiekamp terug. Hij blijkt een strenge, veeleisende man bij wie het gevoelige pubermeisje niet de geborgenheid voelt die ze zo hard nodig heeft. Lya wordt een gesloten meisje met een neiging tot somberheid dat ook op de middelbare school een buitenbeentje blijft. “Ik had geen geld, maar wel een goed stel hersens, dus ik mocht naar de HBS. Het was een kakschool waar alles draaide om uiterlijk vertoon. Ik was er nooit op mijn gemak, voelde me net een zwerfkatje.”

Taalverliefd
Na het behalen van haar diploma wil ze zo snel mogelijk het huis uit. Ze vindt een kamer en werkt korte tijd in een psychiatrische inrichting. Maar Lya heeft meer met taal dan met mensen. Wanneer een docent tekenen van de middelbare school haar in contact brengt met een uitgeverij, hoeft ze niet lang na te denken. Ze begint onderaan de ladder en moet als correctrice de fouten vissen uit drukproeven van de Eva, een populair tijdschrift voor vrouwen. “Niet direct fantastisch werk, maar ik had leuke collega’s die me accepteerden.” De talentvolle, taalverliefde jonge vrouw wil zich dolgraag verder bekwamen in het redacteurschap. “Ik was soms vreselijk eigenwijs en noteerde met potlood tekstverbeteringen. Op een dag moest ik bij de hoofdredacteur komen en vermoedde ik enorm op mijn kop te krijgen. Maar hij was juist tevreden en vroeg of ik me wilde laten opleiden tot redactrice.”

Loopbaan onderbroken
De loopbaan wordt een aantal jaren onderbroken door haar huwelijk met een gemeentelijk directeur Publieke Werken en de geboorte van haar zoon Leo. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan: begin jaren zeventig gaat ze weer aan de slag, dit keer in hartje Utrecht als redacteur cultuur bij encyclopedie-uitgever Oosthoek. Leo heeft een vakantiebaantje bij een kwekerij waar hij Hanne ontmoet, die via hem kennismaakt met Lya. Het klikt vanaf het eerste moment dat de vrijgevochten Hanne op haar brommertje komt aanscheuren in Maartensdijk, waar Lya inmiddels woont. Binnen de kortste keren zijn ze hartsvriendinnen. De basis van de vriendschap? “Ik vertrouwde haar gewoon.” Na een jeugd vol onzekerheden, traumatische oorlogservaringen, een moeilijke schooltijd en een huwelijk dat niet bracht wat ze ervan had gehoopt, vallen alle stukjes op hun plek… vertrouwen.

Duizendpoot
Wanneer er een eindredacteur nodig is, loodst Lya Hanne naar binnen bij Oosthoek. De vriendinnen zijn nu ook collega’s. Ook op de werkvloer is de wisselwerking perfect. “Lya was een duizendpoot, de meest productieve workaholic van iedereen, de talentvolste redacteur op de hele wereld.” Het zijn heerlijke jaren bij Oosthoek, waar Hanne de leiding krijgt over de productie. “Toen jij aan het roer stond, was het perfect, we hadden altijd alles op tijd klaar.” Begin jaren tachtig, wanneer Kluwer de boel overneemt, komt de klad erin. Veel collega’s moeten weg en dat steekt de introverte Lya, die hetzelfde gevoel voor rechtvaardigheid heeft als haar moeder. Ze trekt de stoute schoenen aan en stapt naar de directeur om haar ongenoegen te uiten. “U noemt zich socialist, maar u bent helemaal niet sociaal!” De vriendinnen beginnen na verloop van tijd voor zichzelf als vertalers van boeken over uiteenlopende onderwerpen, van kunst tot tuinen.

Langharige teckels
Na haar scheiding verhuist Lya met Leo naar een flatwoning in Overvecht, waar het een poos minder goed gaat. Hanne komt bij haar wonen om een oogje in het zeil te houden en Lya fleurt geleidelijk op, ook dankzij de energie die ze uit haar werk haalt. En twee langharige teckels zorgen voor de nodige afleiding: Petrouchka en Jeroen. In de loop der jaren volgen nog veel andere huisdieren - ook katten, vissen, en vogels - met de meest exotische namen: van Klopstock tot Gottlieb, van Hammoerabi tot Hapsjetsut en Nebukadnezar. Hanne noemt ze allemaal in haar speech ter gelegenheid van de groots gevierde, zeventigste verjaardag van Lya. Ze gaat dan ook in op hun hechte vriendschap, die volgens haar bloeiend gras is, ondanks regen en storm mooi en fier overeind gebleven.

Trouw belangrijk
De vriendinnen zijn dan al lang verhuisd naar een huis met twee grote tuinen in Overvecht, waar ze na het verjaardagsfeest nog eens twintig gelukkige jaren doorbrengen. Dan begint Lya’s gezondheid haar in de steek te laten en volgt een opname in ‘t Huis aan de Vecht. Maar zeker twee keer per week komt ze nog thuis en worden er herinneringen opgehaald. Lya: “Zonder Hanne had ik het niet gered. Trouw is belangrijk, maar er zijn maar weinig mensen echt trouw.”

Meer weten?
Lees meer over het wonen in Huis aan de Vecht.